Çocuklarda denge kaybı, iç kulak hastalıkları, nörolojik sorunlar veya görme bozukluklarından kaynaklanabilir. Erken dönemde fark edilmesi, kalıcı sorunların önlenmesi için büyük önem taşır.
Denge kaybı belirtileri arasında sık düşme, yürüme güçlüğü, baş dönmesi ve koordinasyon bozuklukları yer alır. Çocuğun hareketlerinde ani değişiklikler dikkatle gözlemlenmelidir.
Tanıda ayrıntılı kulak muayenesi, denge testleri ve gerekirse görüntüleme yöntemleri kullanılır. Altta yatan sebep belirlendikten sonra tedavi planı yapılır.
Tedavide vestibüler rehabilitasyon egzersizleri, görme bozukluklarının düzeltilmesi ve uygun ilaç tedavileri uygulanabilir. Düzenli doktor kontrolü, çocuğun sağlıklı gelişimi için şarttır.
İşitme Kaybı ve Denge Problemleri Nasıl Bağlantılıdır?
İşitme kaybı ve denge problemleri arasındaki ilişki her ikisinin de iç kulakta bulunan sistemlerle doğrudan bağlantılı olmasından kaynaklanır. Vestibüler sistem, vücudun dengede kalmasını sağlayan ve uzaysal yönelimi düzenleyen mekanizmalardır. Bu sistem baş hareketlerinin açısal ve doğrusal hareketlerini algılayıp merkezi sinir sistemine pozisyon ve hareket bilgisi iletir. İç kulaktaki yapılar şunlardır:
- Yarım daire kanalları: Başın açısal hareketlerini algılar. her kulakta 3 düzlemi temsil eden yarım daire şeklinde 3 er kanal vardır. Bu kanallar sağ ve sol kulakta birbirinin eşleniği olup, çocuğun uzaya uyumunu ve başının açısal hareketlerini ölçmek için özelleşmiş organlardır.
- Otolit organları (Utrikül ve sakkül): Yerçekimine karşı pozisyonu belirler ve başın doğrusal hareketlerinden sorumludur. Akselerometre (ivme ölçer) gibi davranırlar. Koklea işitme fonksiyonundan sorumludur. Sesi işitme siniri aracılığıyla beyne iletilmesini sağlar. Ateşemenin ilk gerçekleştiği bölgedir.
Kulak hem işitme hem denge organı olduğu için İç kulaktaki oluşan herhangi bir hasarda veya problemde işitme ve denge sistemlerinin ikisini birden etkileyebilmektedir. Özellikle sensörinöral işitme kaybı olan çocuklarda vestibüler disfonksiyon yaygındır. Bu tür bir işitme kaybı doğumsal bozukluklar veya enfeksiyonlar nedeniyle olabilir ve genellikle vestibüler yapıları da zarar verir. Bu durum aşağıdaki belirtilerle kendini gösterir:
- Gecikmiş motor gelişim
- Dengesizlik
- Sık sık düşme
- Baş dönmesi
Vestibüler disfonksiyon nedeniyle çocuklar hareketleri koordine etmekte zorlanır. Sakarlıkları diğer çocuklardan belirgin ölçüde daha fazladır. Beyin yerçekimi ve harekete karşı duruşu ayarlamak için gerekli bilgileri alamaz. Ayrıca vestibüler sinyallerin bozulması işitme kaybı ile birleşince çocuğun çevresel farkındalığı ve navigasyon beceerileri azalır ve beynin görsel ya da proprioseptif ipuçlarını kullanma yeteneği sınırlanır.
İşitme Engelli Çocuklarda Denge Problemleri Ne Kadar Yaygındır?
İşitme engelli çocuklarda denge problemleri özellikle sensorinöral işitme kaybı (SNİK) yaşayanlarda oldukça yaygındır. İç kulağın anatomik yapısı nedeniyle SNIK genellikle vestibüler disfonksiyon ile ilişkili de olabilir. Bu nedenle işitme kaybı olan çocuklar çok iyi tetkik edilmelidir. Çünkü bu durum denge bozukluklarına ve motor gelişimde gecikmelere neden olabilir.
- İşitme kaybı olan çocuklar arasında vestibüler disfonksiyon oranları %20 ile %70 arasında değişmektedir.
- İleri derecede işitme kaybı olan çocuklarda bu oran %35 ile %70 arasında yükselmektedir.
- Hafif işitme kaybı olan çocuklarda ise denge sorunları daha az sıklıkla rapor edilmiştir.
Vestibüler disfonksiyon; yürüme güçlüğü, gecikmiş motor beceriler ve postural instabilite gibi sorunlara yol açar. Bu durum özellikle bağımsız yürüme gibi motor gelişim kilometre taşlarının gecikmesine sebep olur. Dünya genelinde işitme kaybı olan çocuklarda denge bozukluklarının teşhisi yeterince yapılmamakta ve bu durum çeşitli bölgelerde kabul görmektedir. Bölgesel çalışmalar erken müdahalenin önemini ve vestibüler fonksiyonların erken taramasının gerekliliğini vurgular. Özellikle koklear implant uygulanan çocuklarda vestibüler sistem üzerindeki potansiyel etkiler dikkate alınması gereken bir husustur
Çocuklarda Denge Kaybını Tespit Etmek İçin Hangi Tanı Araçları Kullanılır?
Çocuklarda denge kaybını tespit etmek için çeşitli tanı araçları kullanılır. Bu araçlar denge bozukluklarını belirleyerek uygun müdahalelerin yapılmasını sağlar.
Videonistagmografi (VNG) Testi
Videonistagmografi (VNG) infrared kameralar ile donatılmış özel bir gözlük aracılığıyla göz hareketlerini kaydederek baş dönmelerinin etyolojisinin araştırmak için kullanılan cihazın ve uygulanan testlerin genel adıdır.
VNG ile uygulanan testler baş dönmesi ve denge bozukluklarının periferik ve santral olup olmadığını ayırt etmek için kullanılır. Periferik hastalıklarda hangi hastalık olduğunu tanılama vestibüler hipofonksiyon olup olmadığını saptamak, vestibüler hipofonksiyon varlığında bu durumunun tek taraflı mı, iki taraflı mı olduğunu tespit etmek için kullanılır. VNG testleri; okülomotor testler, statik pozisyonel testler, dinamik pozisyonel testler ve spesifik tanı testleri olarak gruplandırılabilir.
VNG hasta konforunu ön planda tutar, ağrısızdır ve non- invaziv (vücut bütünlüğünü bozmaz) bir yöntemdir. Test teknikleri ve teknolojileri dikkate alındığında hem güvenilir hem de hasta açısından konforlu bir yöntemdir.
v-HİT (Video Head Impulse Test): İç kulaktaki yarım daire kanallarının tek tek fonksiyonunu değerlendirmeyi sağlayan son derece hızlı uygulanabilen, tanısal değeri yüksek bir testtir. vHIT kafa hareketlerine yanıt olarak vestibüler oküler refleksin (VOR) fonksiyonun objektif değerlendirilmesini sağlar.
Standardize Envanterler
Pediatrik Denge Ölçeği çocukların denge becerilerini değerlendiren bir ölçektir. Bu ölçek 14 farklı görevi içerir ve her biri çocuğun denge kontrolünü farklı duyusal koşullar altında test eder. Görevler arasında ayakta durma oturma ve çeşitli hareket transferleri yer alır. Her bir görev için çocukların performansı dikkatlice incelenir ve puanlanır.
Modifiye Duyusal Etkileşim Denge Testi ise dört farklı koşulu değerlendirir:
- Gözler açıkken sert bir yüzeyde durma
- Gözler kapalıyken sert bir yüzeyde durma
- Gözler açıkken yumuşak bir köpük yüzeyde durma
- Gözler kapalıyken köpük yüzeyde durma
Bu test çocuğun hangi duyusal sistemlerin denge üzerinde etkili olduğunu anlamaya yardımcı olur. Görsel vestibüler ve somatosensoriyel sistemlerin işlevselliği bu testle sınanır.
- Romberg Testi çocuğun gözleri açıkken ve kapalıyken ayakta durma yeteneğini sınar. Bu test vestibüler ve propriyoseptif sistemlerin işleyişini değerlendirir ve denge kaybı belirtilerini gösterir.
- Tandem Yürüme Testi (Gait) çocuğun bir çizgi boyunca düzgün bir şekilde yürüyüp yürüyemediğini sınar. Bu test sırasında çocuğun dinamik denge becerileri ve görsel vestibüler koordinasyonu değerlendirilir.
Çocuklarda Denge Kaybı Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Çocuklarda tedavi edilmeyen denge kaybı birçok zorluğa yol açabilir. Motor beceri gelişimi üzerindeki etkileri çocuğun günlük hayatını ve uzun vadeli sağlığını olumsuz yönde etkileyebilir. Öncelikle denge sorunları motor becerilerde gecikmelerle bağlantılıdır ve bu durum yürüme, koşma gibi temel aktivitelerde koordinasyon eksikliğine neden olur. Ayrıca çocukların yazma ve ince motor becerileri de olumsuz etkilenir.
- Gecikmiş motor gelişimi: Çocukların %6’sı ı kadarını etkileyen gelişimsel koordinasyon bozukluğu gibi kalıcı motor zorluklarına neden olabilir.
- Artan düşme ve yaralanma riski: Fiziksel aktivitelerde artan düşme riski çocuklarda yaralanmaları tetikler ve kas-iskelet sistemi sorunlarını beraberinde getirir.
- Akademik zorluklar: Yazma, çizme gibi koordinasyon gerektiren akademik faaliyetlerde başarısızlık öğrenme güçlüklerine sebep olur. Bu durum çocuğun sınıf içi performansını ve konsantrasyonunu etkiler.
- Sosyal ve duygusal zorluklar: Sosyal aktivitelerde dışlanma çocuklarda özsaygı eksikliği ve sosyal geri çekilmeye neden olabilir. Bu durum uzun vadede anksiyete ve davranış sorunları gibi psikolojik etkilere yol açabilir.
1982 yılında Çanakkale’de doğan Odyolog Emel Uğur, işitme ve denge sağlığı alanındaki akademik ve klinik çalışmalarıyla Türkiye’de öne çıkan uzmanlardan biridir. Meslek hayatına İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde başlamış, burada 15 yıl boyunca pediatrik odyoloji, otolojik hastalıklar ve vestibüler sistem bozuklukları üzerine yoğunlaşmıştır. 2015 yılından bu yana Acıbadem Sağlık Grubu bünyesinde görev yapmakta, çalışmalarını Acıbadem Altunizade Hastanesi ve Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi çatısı altında sürdürmektedir.
İstanbul Aydın Üniversitesi Odyoloji Doktora Programı mezunu olan Odyolog Uğur, tezinde EEG ve sanal gerçeklik teknolojilerini kullanarak hareket hastalığının beyin haritalandırmasını incelemiştir. Akademik olarak Acıbadem Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Odyometri Programı Başkanı ve öğretim üyesi olarak görev yapmakta, odyoloji eğitimine ve bilimsel üretime önemli katkılar sunmaktadır.
Klinik ve bilimsel ilgi alanları arasında vestibüler rehabilitasyon, sanal gerçeklik tabanlı denge terapileri, pediatrik odyoloji, işitme kayıpları ve yaşlı bireylerde bilişsel-vestibüler işlevler yer almaktadır. Auris Nasus Larynx, Frontiers ve Journal of Audiology and Otology gibi uluslararası dergilerde yayımlanan makaleleri ve kitap bölümleriyle odyoloji alanında bilimsel gelişime yön veren isimlerden biridir.
İstanbul'daki Kliniğimizin Konumu