Vestibüler Migren Nedir, Belirtileri Nelerdir?

Vestibüler migren, baş dönmesi ve denge bozukluğu ile seyreden nörolojik bir hastalıktır. Migren tipi baş ağrılarıyla birlikte veya bağımsız olarak gelişebilir. Görsel hassasiyet, bulantı ve hareketle artan baş dönmesi en sık bildirilen belirtiler arasındadır.

Vestibüler migren tanısında ayrıntılı hasta öyküsü ve nörolojik muayene esastır. Görüntüleme yöntemleri ve vestibüler testler, benzer bulgular veren diğer hastalıkların dışlanmasına yardımcı olur. Tanı kesinleştikten sonra bireye özel tedavi planı yapılır.

Tedavide migren ataklarını önleyici ilaçlar ve yaşam tarzı düzenlemeleri önem taşır. Düzenli uyku, kafein ve alkol sınırlaması, stres yönetimi ve vestibüler rehabilitasyon semptomların kontrol altına alınmasına katkıda bulunur.

Vestibüler migrenin uzun dönem yönetiminde hastaların düzenli takip edilmesi gerekir. İlaç tedavisi, beslenme değişiklikleri ve vestibüler rehabilitasyon birlikte uygulandığında yaşam kalitesi belirgin şekilde artar.

Vestibüler Migrenin Belirtileri Nelerdir?

Vestibüler migren, denge ve işitme sistemlerini etkileyen karmaşık bir durumdur. Hastalar çeşitli ve değişken belirtiler yaşarlar. En belirgin belirti vertigo (baş dönmesi) olup, bu semptom zaman zaman  saniyeler sürebilir veya günlerce devam edebilir. Genellikle ilk başta aktif vertigo (baş dönmesi) varken zaman geçtikçe yerini dizziness yani dengesizlik ve sersemlik haline bırakır.

• Vertigo ve Baş Dönmesi: Hafif dönme hissinden yoğun ataklara kadar değişir. Baş dönmesi baş hareketleriyle şiddetlenir.
• Bulantı ve Kusma: Şiddetli baş dönmesi bulantıya neden olur ve kusmayı tetikleyebilir.
• Baş Ağrısı: Zonklama veya titreşimli ağrı formunda ortaya çıkar ve  fiziksel aktiviteyle kötüleşebilir. (Her atakta baş ağrısnın olması gerekmez)
• Fotofobi ve Fonofobi: Işık ve ses hassasiyeti özellikle baş ağrısı veya vertigo sırasında belirgindir.
• Tinnitus ve İşitme Değişiklikleri: Ataklar sırasında kulak çınlaması olabilir. İşitme kaybı ise spesifik değildir. Ancak vestibüler migren ve Meniere Hastalığı ilişkisi dikkate alındığında işitsel değişiklikler varsa hemen hastaneye başvurulması gereklidir.
• Görsel Bozukluklar: Görsel aura ve odaklanma güçlükleri gözlemlenir.
• Dengesiz Yürüyüş, Denge Sorunları: Denge kaybı dengesiz yürüyüşe ve düşmelere yol açabilir. Düşme, öngörülemez farklı ve ciddi sorunlara yol açabilir bu nedenle dikkatli olunmalıdır.
• Boyun Tutulması ve Rahatsızlık: Boyun ağrısı ve sertliği genel rahatsızlığı artırabilir.
• Kafa Karışıklığı ve Bilişsel Değişiklikler: Konsantrasyon güçlükleri ve zihin bulanıklığı ortaya çıkabilir. Böyle durumlarda olası başka nedenlerin dışlanması için vakit kaybetmeden hastaneye başvurmak gereklidir.

Unutulmamalıdır ki bu belirtiler hastaların günlük aktivitelerini önemli ölçüde etkileyebilir. Dolayısıyla vestibüler migrenin tanı ve tedavisi bireysel belirtilere göre özelleştirilmelidir.

Vestibüler Migren Bilinen Normal Migrenden Farklı mıdır?

Vestibüler migren normal migrenlerden önemli ölçüde farklıdır ve bu farklar başlıca üç ana kategoride incelenebilir:

Belirti Profili:

• Vestibüler migren hastaları baş ağrısından bağımsız olarak baş dönmesi, denge kaybı ve sersemlik yaşarlar.
• Bu belirtiler düzenli migrende görülen zonklayıcı baş ağrısı, mide bulantısı, kusma ışığa ve sese duyarlılık ile zıtlık teşkil eder.

Etkilenen Beyin Bölgeleri:

• Vestibüler migrende baş dönmesi ve denge bozukluklarına yol açan vestibüler çekirdekler ve beyincikte anormal aktivite gözlemlenir.
• Düzenli migrende ise ağrı trigeminal sinir etkileşimi ve kortikal yayılan depresyon ile ilişkilidir.

Tetikleyiciler:

• Her iki migren türü de stres ve hormonal değişiklikler gibi ortak tetikleyicilere sahiptir.
• Vestibüler migren özelinde hareket belirli baş pozisyonları ve hareketli görsel uyaranlar tetikleyici olabilir.
• Her iki migren tablosunda da genellikle parlak ışıklar ve güçlü kokular gibi duyusal aşırı yüklemelerle tetiklenir.

Vestibüler Migren Ataklarını Ne Tetikler?

Vestibüler migren atakları çeşitli tetikleyicilerle ortaya çıkabilir. Bu tetikleyiciler arasında en belirgin olanları şunlardır:

Stres ve Duygusal Faktörler: Bu faktörler fizyolojik değişikliklere yol açarak migren ve vestibüler sistem üzerinde etkili olur. Özellikle duygusal stres hem migren hem de vestibüler fonksiyonları doğrudan etkileyebilir.

Hormonal Değişiklikler: Hormon düzeylerindeki dalgalanmalar ve özellikle östrojen seviyeleri kadınlarda migren ataklarını tetikleyebilir. Adet dönemi hamilelik ve menopoz gibi dönemlerde ataklar artış gösterir.

Uyku Düzensizlikleri: Yeterli ve düzenli uyku vestibüler migren yönetiminde kritik öneme sahiptir. Uyku eksikliği ve düzensiz uyku paternleri atakları tetikleyebilir.

Diyet Faktörleri: Bazı gıdalar ve içecekler ataklara neden olabilir. Özellikle belirtilenler:

• Eski kaşar gibi dinlendirilmiş peynirler
• İşlenmiş etler
• Alkol ve  kafein
• Tiramin veya MSG (monosodyumglutamat)  bakımından yüksek yiyecekler
  • Peynirler, tütsülenmiş yiyecekler, sirke, turşu gibi fermente gıdalar vs.
• Öğün atlamaları
• Susuzluk

Çevresel Faktörler: Çevresel değişiklikler ve uyaranlar da atakları tetikleyebilir.

• Barometrik basınç değişiklikleri
• Parlak ışıklar, yüksek sesler ve güçlü kokular

Duyusal Aşırı Yüklenme: Görsel ve duyusal aşırı uyarılmalar özellikle:

• Görsel desenler
• Uzun süreli ekran kullanımı
• Karmaşık hareket ortamları (3D vb. sinemalar, dijital sanatlar)

Fiziksel Faktörler: Yoğun fiziksel aktivite ve ani baş hareketleri özellikle hassas bireylerde ataklara neden olabilir.

İlaçlar: Kan damarları ve sinir sistemini etkileyen ilaçlar duyarlı kişilerde atakları tetikleyebilir.

Bu tetikleyicilerin farkında olmak vestibüler migren ataklarının önlenmesi ve yönetilmesinde yardımcı olabilir.

Vestibüler Migren Nasıl Teşhis Edilir?

Vestibüler migren teşhisi belirli klinik kriterlere dayanır. Bu kriterler Uluslararası Baş Ağrısı Bozuklukları Sınıflandırması ve Bárány Topluluğu iş birliğiyle belirlenmiştir. Teşhis sürecinde hastanın migren öyküsünü ve vestibüler belirtilerini değerlendirir. Bu süreçte diğer nedenlerin dışlanması esastır.

Teşhis Kriterleri:

• Tekrarlayan Vestibüler Belirtiler: En az beş atak vertigo baş dönmesi veya dengesizlik şeklinde kendini gösterir. Bu belirtiler orta veya şiddetli yoğunluktadır ve süreleri 5 dakika ile 72 saat arasında değişir.
• Migren Öyküsü veya Özellikleri: Atakların yarısından fazlasında baş ağrısı, fotofobi/fonofobi veya görsel aura gibi migren özellikleri görülür. Hastaların bazılarında auralı veya aurasız migren öyküsü de bulunur.
• Diğer Nedenlerin Dışlanması: Başka bir vestibüler hastalık veya farklı bir tanı belirtileri daha iyi açıklanmamalıdır.

Teşhis Araçları:

• Ayrıntılı Hasta Öyküsü: Hastanın öyküsü migren ve vestibüler belirtiler arasındaki ilişkiyi ortaya koymada kritik öneme sahiptir.
• Anketler ve Ölçekler: Baş Dönmesi Engellilik Envanteri ve Vertigo Semptom Ölçeği semptomların yoğunluğunu ve etkilerini değerlendirmede kullanılır.
• Nöro-otolojik Muayene: v-HIT, VNG ile beraberinde kalorik test ve vestibüler uyarılmış miyojenik potansiyeller diğer vestibüler bozuklukları dışlamak için önem taşır.
• Görüntüleme Teknikleri: MRI gibi yöntemler özellikle atipik vakalarda diğer yapısal nedenleri dışlamak amacıyla tercih edilir.

Ayırıcı Tanı:

• Vestibüler migrenin,  Meniere hastalığı veya BPPV gibi diğer bozukluklardan ayırt edilmesi zor olabilir. Bu ayrım için vertigo ataklarının şekli ve migren tedavilerine yanıt gibi özellikler göz önünde bulundurulur.

Vestibüler Migren Nasıl Tedavi Edilir?

Vestibüler migren tedavisi multidisipliner bir yaklaşım gerektirir. Vestibüler migren nörolojik bir patoloji olduğu için migrenöz tablonun yönetilmesinde mutlaka Nörologlardan destek alınmalıdır. Ayrıca kişinin yaşam kalitesini iyileştirmek, atakların sıklığını azaltmak için odyologlar tarafından özelleştirilmiş vestibüler rehabilitasyon terapileri uygulanmalıdır. Bu işbirliği bireyin yaşam boyu denge kontrolü ve postural istikrarı için gereklidir.

Vestibüler Rehabilitasyon Terapilerinde sadece vertigonun yönetimi değil,habituasyon (alıştırma), adaptasyon ve  desensetizasyon (duyarsızlaştırma) stratejileri uygulanır. Bu terapiler mutlaka bireye özel egzersiz ve düzenlemeler içermelidir. Standardizasyonu yoktur. Bireyin ihtiyacı neyse terapi programı o doğrultuda oluşturulmalıdır.

Vestibüler Migren terapilerinde geleneksel yöntemler ile  teknolojik yöntemler birleştirilmelidir. Böylece daha etkin ve sürdürülebilir bir program olur. Ayrıca Vestibüler Migrenli bireylerin çoğunda hareket hastalığı duyarlılığı yüksektir. Dolayısıyla terapilere hareket hastalığı terapilerinin eklenmesi terapilerin etkinliğini arttırır.

Son olarak Vestibüler Migrenli bireylerin yaşamsal düzenlemelerini yapabilmeleri için mutlaka odyologlarından bu konuda danışmanlık hizmeti  almaları gerekir. Böylece hastalar tetikleyicilerin nasıl yönetileceği ve yaşam tarzı değişiklikleri  nasıl en doğru şekilde yapabileceklerini  daha iyi anlar ve yönetebilirler. Ayrıca danışmanlık çerçevesinde atakların sıklığını ve şiddetini azaltmayı hedefleyen önemli ipuçları yer alır. Bu ip uçlarının vestibüler migrenli bireyler açısından büyük önemi vardır.

Sıkça sorulan sorular

Dr. Ody. Emel Uğur

1982 yılında Çanakkale’de doğan Odyolog Emel Uğur, işitme ve denge sağlığı alanındaki akademik ve klinik çalışmalarıyla Türkiye’de öne çıkan uzmanlardan biridir. Meslek hayatına İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde başlamış, burada 15 yıl boyunca pediatrik odyoloji, otolojik hastalıklar ve vestibüler sistem bozuklukları üzerine yoğunlaşmıştır. 2015 yılından bu yana Acıbadem Sağlık Grubu bünyesinde görev yapmakta, çalışmalarını Acıbadem Altunizade Hastanesi ve Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi çatısı altında sürdürmektedir.

İstanbul Aydın Üniversitesi Odyoloji Doktora Programı mezunu olan Odyolog Uğur, tezinde EEG ve sanal gerçeklik teknolojilerini kullanarak hareket hastalığının beyin haritalandırmasını incelemiştir. Akademik olarak Acıbadem Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Odyometri Programı Başkanı ve öğretim üyesi olarak görev yapmakta, odyoloji eğitimine ve bilimsel üretime önemli katkılar sunmaktadır.

Klinik ve bilimsel ilgi alanları arasında vestibüler rehabilitasyon, sanal gerçeklik tabanlı denge terapileri, pediatrik odyoloji, işitme kayıpları ve yaşlı bireylerde bilişsel-vestibüler işlevler yer almaktadır. Auris Nasus Larynx, Frontiers ve Journal of Audiology and Otology gibi uluslararası dergilerde yayımlanan makaleleri ve kitap bölümleriyle odyoloji alanında bilimsel gelişime yön veren isimlerden biridir.