Englishİş yerinde baş dönmesi, çalışanlarda sıklıkla görülen ve iş verimliliğini etkileyen bir sağlık problemidir. Denge kaybı, sersemlik ya da etrafın dönmesi hissi ile kendini gösterir. Uzun süreli oturma, yorgunluk, stres veya ortamdaki olumsuz koşullar baş dönmesini tetikleyebilir.
Çalışma ortamındaki gürültü, aydınlatma yetersizliği ve kapalı alan faktörleri vestibüler sistemi olumsuz etkileyebilir. Ayrıca ani hareketler, susuzluk veya düşük kan şekeri de baş dönmesine neden olur. Bu durumda iş güvenliği riske girebilir ve kazalar meydana gelebilir.
Baş dönmesi şikayetleri, altta yatan ciddi hastalıkların habercisi de olabilir. İç kulak bozuklukları, tansiyon sorunları veya anksiyete gibi durumlar iş yerinde baş dönmesi ile ortaya çıkabilir. Bu nedenle sorunun kaynağı mutlaka tıbbi incelemeyle araştırılmalıdır.
İş yerinde baş dönmesini önlemek için ergonomik düzenlemeler, düzenli molalar ve yeterli sıvı alımı önemlidir. Sağlıklı beslenme, uygun aydınlatma ve stres yönetimi yöntemleri de fayda sağlar. Gerektiğinde profesyonel destek alınarak iş ortamı güvenli hale getirilebilir.
VIMS nedir ?
VIMS yüksek kontrast, parlaklık yayan uyaranlarla tetiklen bir hareket hastalığı türüdür. Klasik hareket hastalığından farklı olarak aktif bir hareket yoktur. Ekranlardan yayılan hareket ile iç kulaktan hissedilen stabilizasyonun çatışmasıdır. Ön planda göz yorgunluğu, baş ağrısı ve genel yorgunluk hali vardır. Bulantı ve dengesizlik her zaman olmayabilir, olsa da daha azdır.
İş Yerinde Baş Dönmesinin Yaygın Nedenleri
Bu rahatsızlığı olan birçok kişi yetersiz performans gösteriyormuş gibi değerlendirilmektedir. Aslında VIMS işgücü performansını çok etkiler. Bu performans azalması ciddi motivasyon düşüklüğü oluşturur.
Ofiste yaşanan baş dönmesinin yaygın nedenleri şunlardır:
- Bilgisayar monitörüne uzun süre odaklanmak
- Bilgisayar ekranına çok yakın olmak
- Birden fazla monitör/ ekran ile çalışmak
- Ekranlar arasında sık sık geçiş yapmak – (dizüstü bilgisayar, telefon, tablet)
- Görüntü kalitesi kötü ekranlar ile çalışmak
- Çok loş veya çok parlak ışık altında çalışmak
- Çok fazla kafein tüketmek
Bunun dışında baş dönmesine yol olabilecek VIMS dışında da başka faktörler vardır. En başta diğer iç kulak rahatsızlıkları gelir. İç kulak, denge sensörleriyle donatılmış bir yapıdır. Dolayısıyla iç kulakta ortaya çıkabilecek herhangi bir problem önemli düzeyde baş dönmesi ve dengesizliğe sebep olabilir. Beyin ve sinir sistemine etki eden durumlar da baş dönmesini tetikler. Ayrıca vücuttaki sıvı ve besin dengesinin bozulması da bu sorunu beraberinde getirebilir. Özellikle dehidrasyon ve bazı önemli vitaminlerin eksikliği göz ardı edilmemelidir. Stres ve yoğun duygusal değişimler de baş dönmesine yol açan faktörler arasındadır.
Baş dönmesine neden olabilecek faktörler şunlardır:
- BPPP, Vestibüler Migren, Vestibüler Nörit, Meniere gibi iç kulak problemleri
- İç kulak enfeksiyonları
- Hareket hastalığı, VIMS
- Beyin sarsıntısı ve beyin hastalıkları
- Besin eksiklikleri
- Kalp sağlığı ile ilgili sorunlar
- Dehidrasyon
- Yüksek seviyede stres ve anksiyete
- Bazı ilaçların yan etkileri
- Kan şekerinin düşmesi gibi ani metabolik değişiklikler
BPPP, Vestibüler Migren, Vestibüler Nörit, Meniere gibi iç kulak problemleri: Bu problemlerin tamamı iç kulak ile ilgilidir. BPPV’de baş hareketleri ile tetiklenen iyi huylu baş dönmeleridir. Kanalolit repozisyon manevraları ile tedavi edilir. Vestibüler migren ise daha çok dizziness dediğimiz dengesizlik sersemlik ile karakterizedir. Vestibüler rehabilitasyon gerekir. Vestibüler nörit akut baş dönmeleri olup, altta geçirilmiş bir enfeksiyondur, Meniere ise ataklarla karakterize baş dönmeleridir.
İç kulak enfeksiyonları labirentit oluşturur. Ciddi baş dönmeleri ve ani sensorinöral işitme kaybı yapar. Hareket hastalığı herkes tarafından kanıksanmış olsa da rehabilite edilebilir.
Santral patolojiler multaka nöroloji tarafından değerlendirilmesi gereken durumlardır.
İş yerinde baş dönmesi yaşayan bireylerde bu durum bazen kalp sağlığı ile ilişkili olabilir. Atardamarların ateroskleroz nedeniyle tıkanması kan akışını yavaşlatır. Bu kalbin daha fazla çaba sarf etmesine ve hızlanmasına sebep olur. Kalp bu duruma hızlı ve güçlü pompalama yaparak yanıt verir. İşte bu sırada kişi kalp çarpıntısı ve baş dönmesi gibi semptomlar yaşayabilir. Bu semptomlar:
- Kalbin normalden hızlı atması,
- Kalbin çırpınarak çalışması,
olarak kendini gösterir. Eğer bu iki belirti birlikte görülüyorsa bu durum kalple ilgili daha ciddi bir sorunun işareti olabilir. Bu tür belirtiler gözlemlendiğinde zaman kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurmak önemlidir.
Ayrıca iş yerinde yaşanan baş dönmesi sıklıkla düşük tansiyonun bir göstergesi olarak karşımıza çıkar. Vücut beyne sürekli olarak oksijen yüklü kan pompalamalıdır. Kalp kanı atardamarlar boyunca iterek bu işlevi yerine getirir. Bu süreç bir bahçe hortumunun su ile dolması gibi düşünülebilir. Eğer kan basıncı çok düşükse kanın beyninize ulaşması zorlaşır. Özellikle oturduktan sonra hızla ayağa kalkmak kan basıncında ani değişikliklere yol açarak baş dönmesine sebep olabilir. Bu durum iş performansını doğrudan etkileyebilir. Düşük tansiyon dışında baş dönmesine yol açabilen diğer kalp ve dolaşım sorunları şunlardır:
- Kalp krizi
- Ani şiddetli kan kaybı
- Yaşlı bireylerde hızlı ayağa kalkma
- Kan pıhtıları
- Tıkanmış arterler
- Düzensiz kalp atışı
Dehidratasyon yani su kaybı günlük yaşamın en göz ardı edilen yönlerinden biridir. Çoğu insan yeterli miktarda su tüketmez. Dehidrasyon kan basıncının düşmesine ve beyne yeterli oksijenin gitmemesine sebep olabilir. Bu durum baş dönmesine yol açar. Aşağıdaki belirtiler dehidrasyon işaretleri arasındadır:
- Susuzluk
- Yorgunluk
Düşük kan şekeri seviyeleri de baş dönmesine neden olur. Diyabet hastalarının düzenli olarak kan şekerini kontrol etmeleri gerekir. Kan şekeri düşüklüğü bazı kişilerde açlık titreme terleme ve kafa karışıklığına yol açabilir.
Ayrıca bazı ilaçlar da baş dönmesi yapabilir. Özellikle aşağıdaki ilaç grupları bu yan etkiyi gösterebilir:
- Antibiyotikler
- Antidepresanlar
- Anti-nöbet ilaçları
- Kan basıncı düzenleyici ilaçlar
- Sedatifler
Anksiyete ve stres de beyindeki etkileşimler yüzünden baş dönmesine yol açabilir. Bunun yanı sıra karbonmonoksit zehirlenmesi baş dönmesi baş ağrısı zayıflık mide bulantısı göğüs ağrısı ve kafa karışıklığı gibi ciddi belirtilerle kendini gösterir.
Demir eksikliği anemisi de baş dönmesine neden olabilir. Bu durum aşağıdaki belirtilerle birlikte görülebilir:
- Yorgunluk
- Soğuk hissetme
- Zayıflık
- Nefes darlığı
- Konsantrasyon zorluğu
- Kolay morarma
- Baş ağrıları
Demir eksikliğinin nedenleri arasında iç kanama ciddi yaralanmalar ağır adet dönemleri doğum veya düşük sonrası kan kaybı sık kan bağışları inflamatuar bağırsak hastalıkları ve böbrek hastalığı yer alabilir. Her biri baş dönmesine katkıda bulunan bu durumlar kişinin genel sağlık durumunu da doğrudan etkiler.
Ne zaman hastaneye gitmeliyim?
Baş dönmesi kişinin çevresinin veya kendi vücudunun dönüyormuş gibi hissetmesi durumudur. Bu durum genellikle dengesizlik ve sersemlikle birlikte görülür. İş yerinde yaşanan baş dönmesi ve dengesizlik ön planda VIMS ile alakalı olabilir. Ancak bunun dışında çeşitli nedenlere bağlı olabilir.
- Şiddetli baş dönmesi
- Baş ağrısı
- Kusma
- Dengede zorlanma
- Çift Görme
Bu belirtiler daha ciddi bir sağlık problemini işaret ediyor olabilir. Bu nedenle iş yerinde bu semptomları yaşarsanız mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurmalısınız. Bu belirtilerin olduğu tablolar sadece iş performansınız değil, iş güvenliği ve bireysel sağlığınız açısından çok önemli olabilir.
Baş Dönmesiyle Mücadele: İş Yerinde Etkili Çözümler Nelerdir?
İş yerinde yaşanan baş dönmesi genellikle çeşitli etkenlere bağlı olarak gelişir ve bazı basit yöntemlerle hafifletilebilir. Baş dönmesi anında rahatlama sağlamak için birkaç dakika uzanmak faydalıdır. Yavaşça oturup daha sonra ağır ağır kalkmak dengenizi korumanıza yardımcı olur. Bu süreç başınızın dönmesini azaltabilir.
Baş dönmesine neden olan faktörlere bağlı olarak evde uygulanabilecek bazı çözümler şunlardır:
Susuzluk:
- Bol miktarda sıvı tüketin.
- Serin gölgeli bir ortamda dinlenin.
- Elektrolit ve mineral içeren spor içecekleri deneyin.
İlaç Yan Etkileri:
- İlaçlarınızın yan etkilerini gözden geçirin.
- Yan etkileri azaltmak için ilaçlarınızın dozaj ve zamanlamasını ayarlayın.
- Doktorunuzla ilaç değişikliği hakkında konuşun.
Düşük Kan Şekeri:
- Şekerli gıdalar tüketin örneğin meyve suyu veya sert şeker.
- Diyabet hastaları düşük kan şekerini yönetmek için doktorlarıyla iletişimde olmalıdır.
Hareket Hastalığı:
- Ulaşım araçlarında mümkünse ön koltuk veya pencere kenarını tercih edin.
- Ufku izleyerek dikkatinizi dağıtın.
- Teknedeyken uzanarak dinlenin.
- Gözlerinizi kapatarak istirahat edin.
- Bol su tüketin.
- Küçük porsiyonlarda ve sık sık yemek yiyin.
- Sigara içmemek baş dönmesini önlemeye yardımcı olabilir.
- Zencefilli şeker veya pastil kullanabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
İş yerinde baş dönmesi; susuz kalma, uzun süre aç kalma, stres, yorgunluk, tansiyon değişiklikleri, iç kulak hastalıkları veya kullanılan bazı ilaçlardan kaynaklanabilir. Tekrarlayan şikâyetlerde ayrıntılı değerlendirme yapılmalıdır.
Baş dönmesi hissedildiğinde güvenli bir yere oturmak veya uzanmak, ani hareketlerden kaçınmak ve yeterli sıvı almak faydalı olabilir. Belirtiler düzelmez, sık tekrarlarsa veya şiddetlenirse sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Baş hareketleriyle artan dönme hissi, denge kaybı, mide bulantısı veya kulakla ilgili belirtiler iç kulak kaynaklı bir sorunu düşündürebilir. Kesin tanı için odyolojik değerlendirme ve gerekli vestibüler testler uygulanmalıdır.
Şikâyetin nedenine göre işitme testleri, v-HIT, VEMP, VNG, pozisyon testleri ve diğer vestibüler değerlendirmeler yapılabilir. Bu testler denge sistemindeki bozukluğun kaynağını belirlemeye yardımcı olur.
Baş dönmesi dikkat, denge ve koordinasyonu olumsuz etkileyebilir. Özellikle yüksekte çalışanlar, araç kullananlar veya makine başında görev yapan kişilerde iş kazası riskini artırabileceğinden erken değerlendirme önemlidir.
İç kulak kaynaklı denge bozukluğu saptanan hastalarda vestibüler rehabilitasyon etkili bir tedavi seçeneği olabilir. Odyoloğun hazırladığı kişiye özel egzersiz programı dengeyi geliştirerek günlük iş yaşamına dönüşü destekleyebilir.
Düzenli su tüketmek, öğün atlamamak, yeterli uyumak, uzun süre aynı pozisyonda kalmamak ve ergonomik çalışma koşullarına dikkat etmek baş dönmesi riskinin azalmasına katkı sağlayabilir.
Baş dönmesine konuşma bozukluğu, bilinç kaybı, ani işitme kaybı, çift görme, şiddetli baş ağrısı veya kol ve bacakta güçsüzlük eşlik ediyorsa vakit kaybetmeden acil sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Tekrarlayan baş dönmesi şikâyetlerinde kulak burun boğaz uzmanı ve odyolog tarafından değerlendirme yapılması önerilir. Gerekli görüldüğünde nöroloji veya diğer ilgili branşlardan da destek alınabilir.
Baş dönmesinin nedeni doğru şekilde belirlendiğinde birçok hastada uygun tedavi, pozisyon manevraları, vestibüler rehabilitasyon veya altta yatan hastalığın kontrolü ile belirtiler önemli ölçüde azaltılabilir.
1982 yılında Çanakkale’de doğan Odyolog Emel Uğur, işitme ve denge sağlığı alanındaki akademik ve klinik çalışmalarıyla Türkiye’de öne çıkan uzmanlardan biridir. Meslek hayatına İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde başlamış, burada 15 yıl boyunca pediatrik odyoloji, otolojik hastalıklar ve vestibüler sistem bozuklukları üzerine yoğunlaşmıştır. 2015 yılından bu yana Acıbadem Sağlık Grubu bünyesinde görev yapmakta, çalışmalarını Acıbadem Altunizade Hastanesi ve Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi çatısı altında sürdürmektedir.
İstanbul Aydın Üniversitesi Odyoloji Doktora Programı mezunu olan Odyolog Uğur, tezinde EEG ve sanal gerçeklik teknolojilerini kullanarak hareket hastalığının beyin haritalandırmasını incelemiştir. Akademik olarak Acıbadem Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Odyometri Programı Başkanı ve öğretim üyesi olarak görev yapmakta, odyoloji eğitimine ve bilimsel üretime önemli katkılar sunmaktadır.
Klinik ve bilimsel ilgi alanları arasında vestibüler rehabilitasyon, sanal gerçeklik tabanlı denge terapileri, pediatrik odyoloji, işitme kayıpları ve yaşlı bireylerde bilişsel-vestibüler işlevler yer almaktadır. Auris Nasus Larynx, Frontiers ve Journal of Audiology and Otology gibi uluslararası dergilerde yayımlanan makaleleri ve kitap bölümleriyle odyoloji alanında bilimsel gelişime yön veren isimlerden biridir.
İstanbul'daki Kliniğimizin Konumu